Premier: pamięć o ofiarach Wołynia nie może służyć nienawiści
Premier ogłasza wznowienie poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej
11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W tym dniu przypomniano, że była to zbrodnia określana jako ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich oraz przedstawicielach innych narodowości mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W przekazie podkreślono, że podstawowym obowiązkiem wobec ofiar jest prawda, a jej częścią jest wskazanie winnych i jednoznaczne potępienie tej zbrodni. Zwrócono też uwagę, że pamięć o każdej ofierze i miejscu jej kaźni jest warunkiem uczciwego podejścia do przeszłości.
W tym kontekście premier poinformował o skutecznych staraniach podjętych w sprawie wznowienia po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Zawiadomił również o działaniach dotyczących innych polskich ofiar wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane. Podkreślono, że rodziny tych osób czekały na ten moment ponad 80 lat. Celem jest przywrócenie każdej ofierze imienia i nazwiska oraz zapewnienie jej miejsca pamięci.
Pamięć ma obejmować każdą ofiarę i każde miejsce kaźni
W przekazie zaakcentowano, że zamordowani nie mogą pozostać bezimienni i nie mogą zostać bez godnego pochówku. To właśnie pamięć o nich została przedstawiona jako wspólny obowiązek wobec bliskich ofiar, a także wobec narodu i państwa polskiego. W praktyce oznacza to zarówno poszukiwanie szczątków, jak i ich identyfikację oraz zapewnienie właściwego pochówku. Taki proces ma służyć nie tylko rodzinom, lecz także utrwaleniu historycznej prawdy w przestrzeni publicznej.
Zapowiedziano także powstanie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami każdej odnalezionej oraz zidentyfikowanej ofiary. To rozwiązanie ma służyć trwałemu upamiętnieniu osób, których los przez dziesięciolecia pozostawał nieznany lub nie został właściwie oznaczony. Władze wskazały, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z nich. W całym przekazie wyraźnie połączono prace poszukiwawcze z obowiązkiem publicznego upamiętnienia.
- 11 lipca to rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej.
- Rodziny ofiar czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
- W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami odnalezionych oraz zidentyfikowanych ofiar.
Prawda, odpowiedzialność i odrzucenie nienawiści w relacjach polsko-ukraińskich
W komunikacie wyraźnie zaznaczono, że pamięć nie może być wykorzystywana jako narzędzie nienawiści. Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm. Zamiast tego wskazano potrzebę oparcia przyszłości na prawdzie i wzajemnym szacunku. Taki sposób mówienia o przeszłości został pokazany jako warunek budowania relacji wolnych od pogardy.
Przypomniano również doświadczenie Europy po II wojnie światowej, która została odbudowana dzięki nazywaniu rzeczy po imieniu i uznaniu faktów historycznych. W tym ujęciu prawda ma znaczenie nie tylko dla pamięci o ofiarach, ale też dla bezpieczeństwa przyszłych pokoleń. Podkreślono, że odpowiedzialność za tę przyszłość spoczywa wspólnie na Polsce, Ukrainie i Europie. Zwrócono uwagę, że solidarność wobec współczesnych zagrożeń musi opierać się na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei.
Wypowiedź wpisano w szerszy kontekst relacji międzynarodowych i oczekiwań wobec państw, które chcą współtworzyć europejską wspólnotę. Zaznaczono, że każdy, kto chce do niej należeć, musi być gotowy na prawdę historyczną. Jednocześnie wskazano, że bez rzetelnego nazwania zbrodni i bez zachowania pamięci o ofiarach trudno mówić o trwałym pojednaniu. Dlatego w centrum pozostają zarówno ekshumacje, jak i publiczne upamiętnienie oraz jednoznaczne potępienie sprawców.
"Pamięć nie może być sługą nienawiści. Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu."
Premier polskiego rządu
Przekaz zbiega się z datą, która dla wielu rodzin pozostaje jednym z najboleśniejszych dni w kalendarzu pamięci historycznej. Krwawej niedzieli nie opisano tu wyłącznie jako wydarzenia z przeszłości, lecz jako punkt odniesienia dla działań podejmowanych dziś przez państwo. W praktyce oznacza to dążenie do odnalezienia, zidentyfikowania i godnego pochowania ofiar. Oznacza także tworzenie miejsca, które ma utrwalić ich nazwiska i losy w przestrzeni publicznej.